Istorijski i tehnički vodič
Španski građanski rat predstavljao je jedno od najvažnijih bojišta u borbi protiv nadirućeg fašizma u Evropi. Učešće jugoslovenskih dobrovoljaca u ovom ratu imalo je duboke i dalekosežne vojne, političke i ljudske posledice. Ovaj vodič nudi detaljne i tehničke informacije o organizaciji, logistici i sudbini interbrigadista.
Kako se odlazilo u Španiju (Ilegalni kanali)
Odlazak u Španiju iz Kraljevine Jugoslavije bio je izuzetno težak i zakonom najstrože kažnjiv. Kraljevska vlada je proglasila neutralnost i zabranila regrutaciju, a policija je sprovodila oštar teror nad komunistima i simpatizerima. Zbog toga je Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) organizovala tajne kanale:- Glavni centar u Parizu: Pariz je bio centralna tačka za sve dobrovoljce iz Evrope. Dobvoljci iz Jugoslavije su putovali ilegalno, često pod maskom turista, studenata ili radnika, preko Austrije i Švajcarske.
- Ilegalne propusnice: U Parizu su dobijali lažne pasoše i uputstva za prelazak granice.
- Prelazak Pirineja: Iz južne Francuske (npr. mesta Perpignan), dobrovoljci su pod vođstvom lokalnih vodiča peške, noću prelazili zavejane Pirinejske planinske vence kako bi izbegli francusku graničnu policiju, dolazeći na teritoriju pod kontrolom španskih republikanaca u Figuerasu.
Vojna organizacija i jedinice
Jugoslovenski interbrigadisti borili su se u sastavu raznih jedinica Španske republikanske armije, a najznačajnije su:- Bataljon "Đuro Đaković": Formiran u maju 1937. godine, okupio je većinu boraca sa naših prostora u okviru 129. internacionalne brigade.
- Bataljon "Dimitrov": Zajednički balkanski bataljon u sastavu 15. internacionalne brigade u kom je bio stacioniran veliki broj mitraljezaca i pešadinaca iz Jugoslavije.
- Artiljerijske baterije: Jugosloveni su bili poznati kao vrsni artiljerci. Vodili su protivavionske i protivoklopne baterije poput baterija "Stjepan Radić" i "Petar Drapšin".
Sanitetska služba i bolnice
Sanitetska služba u Španiji bila je primer moderne ratne medicine. Jugoslovenski lekari (poput dr Gojka Nikoliša) i medicinske sestre dali su neprocenjiv doprinos organizovanjem poljskih hirurških bolnica u neposrednoj blizini fronta. Uveli su napredne metode sterilizacije, brze trijaže ranjenika i evakuacije pod vatrom.Interniranje i logori u Francuskoj
Nakon povlačenja internacionalaca u jesen 1938. i poraza Republike početkom 1939. godine, oko 500 jugoslovenskih boraca prešlo je u Francusku. Tamo su ih francuske vlasti zatvorile u zloglasne koncentracione logore:- Logor Gurs: Smešten u blizini Pirineja, bio je dom za hiljade interbrigadista u vlažnim i nehigijenskim drvenim barakama.
- Logor Vernet: Logor sa strogim režimom pod vojnom upravom gde su prebačeni politički najaktivniji članovi.